Τετάρτη, 24 Απρ, 2019
ΜΕΓΑΛΗ ΤΕΤΑΡΤΗ, Της αλειψάσης τον Κύριον μύρω. Ελισσάβετ οσίας, της θαυματουργού, Σάββα του στρατηλάτου, Αχιλλέως, Φήλικος, Φορτουνάτου ιερομάρτυρος, Δούκα του Μυτιληναίου (1564), Νικολάου (1795), Ακυλίνας, Γεωργίου των νεομαρτύρων.

"Η θέωση του ανθρώπου", Αικατερίνης Διαμαντοπούλου,PhD Φιλοσοφίας


Ο Θε­ό­φι­λος Α­ντιο­χεί­ας φαίνεται ότι χρη­σι­μο­ποί­η­σε πρώτος τον όρο θέ­ω­ση, αλ­λά πε­ρι­ορί­ζοντας τη ση­μα­σί­α του σ' αυ­τή της α­θα­νασί­ας[1]. Εξάλλου, ο άγιος Ει­ρη­ναί­ος συ­σχέ­τι­σε την έννοια τής θέωσης με την εν­σάρ­κω­ση του Λό­γου[2]. Ί­σως ο πιο α­να­γνω­ρι­σμέ­νος ό­ρος για τη θέωση προ­έρ­χε­ται απ’ τον Μέγα Αθα­νά­σιο[3]. Στην  καπ­πα­δο­κι­κή θε­ο­λο­γί­α κα­νέ­νας χρι­στια­νός Θε­ο­λό­γος πριν τον άγιο Γρη­γό­ριο δεν χρησι­μο­ποί­η­σε τον ό­ρο θέ­ω­ση με τό­ση ε­πι­μο­νή και συ­χνό­τη­τα· τε­λ­ο­λο­γι­κά, την πή­γε πέ­ρα απ’ τους προ­κα­τό­χους του. Δεν υ­πάρ­χει κα­νέ­να τμή­μα στη γρα­πτή πα­ρα­γω­γή τού Γρη­γο­ρί­ου εί­τε θε­ο­λο­γι­κό, εί­τε χρι­στο­λο­γι­κό, εί­τε σω­τη­ριο­λο­γι­κό, εί­τε δια­λο­γι­κό, εί­τε ποι­μα­ντι­κό ή α­σκη­τι­κό, στο ο­ποί­ο αυ­τή η διαρ­κής έ­γνοια για τη θέ­ω­ση να μην α­πο­τε­λεί το κυρίαρχο μο­τί­βο. Η θέ­ω­ση, γι’ αυτόν, δεν εί­ναι ένας ό­ρος, που μπο­ρεί να ερ­μη­νευ­θεί μέ­σω μιας κατα­φυ­γής σε μη χρι­στια­νι­κούς πα­ραλ­λη­λι­σμούς (ει­δω­λο­λα­τρί­α, λα­τρευ­τι­κή α­πο­θέ­ω­ση, πο­λυ­θε­ϊ­σμό ή παν­θε­ϊ­σμό). Για το Γρη­γό­ριο, η θέ­ω­ση συνιστά μια σχέ­ση με­τα­ξύ Θε­ού και δη­μιουρ­γί­ας. Η θέ­ω­ση εί­ναι ο σκοπός, προς τον ο­ποί­ο ό­λη η δη­μιουρ­γί­α κα­τευ­θύ­νε­ται[4].

Η Σο­φί­α κατέστησε τον άν­θρω­πο ικανό να προ­α­χθεί σταδιακά, να ανορθωθεί και τελικά να θε­ωθεί, ε­νεργώντας ως ε­ντο­λο­δό­χος στην υ­πη­ρε­σί­α τού Θε­ού και της Χάρης Του. Ο Γρηγόριος Νύσσης εννοεί τη θέωση ως τον ύπατο βαθμό κατά Χάρη ένωσης του ανθρώπου με τον Θεό. Με τη θέ­ω­ση η αν­θρώ­πι­νη φύ­ση βρί­σκε­ται σε πλή­ρη κοι­νω­νί­α και αλ­λη­λο­πε­ρι­χώ­ρη­ση με τη Θεί­α[5]. Πά­ντο­τε ο Άγιος υ­πο­στή­ριζε την ποιο­τι­κή διαφορά με­τα­ξύ δη­μιουρ­γή­μα­τος και δη­μιουρ­γού. Οι Browne και Swallow, σχο­λιάζοντας τον Γρη­γό­ριο, παρατηρούν ότι η θέ­ω­ση εί­ναι μια πο­λύ ι­σχυ­ρή έκ­φρα­ση, που ε­ξά­γει την πραγ­μα­τι­κό­τη­τα και την οι­κειό­τη­τα της έ­νω­σης του Χρι­στια­νού με τον Χριστό ως α­πο­τέ­λε­σμα της α­γιο­ποι­η­τι­κής Χά­ρης, με την ο­ποί­α ό­λοι οι βα­πτισμέ­νοι καθίστανται συμ-­μέ­το­χοι της Θεί­ας φύ­σης[6]. Θέωση, σε τελευταία ανάλυση, ση­μαί­νει υ­ιο­θε­σί­α απ’ τον Θε­ό[7].

Η χριστιανική θέωση είναι εφικτή λόγω τής Θ. Ενανθρώπησης. Ο Θε­ός κατά την Οι­κο­νο­μί­α τής σω­τη­ρί­ας ε­νήρ­γησε εκ μέ­ρους μας και η δη­μιουρ­γη­θεί­σα δυ­να­τό­τη­τά μας για θέ­ω­ση έ­χει απο­κα­τα­στα­θεί «ἐν Χριστῷ»[8]. Σε πολλά σημεία από το όλο έργο τού αγίου Γρηγορίου μαρτυρείται ότι η Εναν­θρώ­πη­ση του Υ­ιού τού Θε­ού ήταν το μέ­σο με το ο­ποί­ο επι­τεύ­χθηκε η θε­ρα­πεί­α τής αν­θρω­πό­τη­τας[9]. Μό­νο ό­ταν ο Θε­ός κα­τε­βαί­νει, μπο­ρού­με εμείς να α­νε­βού­με! Μό­νο ό­ταν ο Θε­ός λά­μπει, μπο­ρού­με να Τον δού­με! Μό­νο ό­ταν ο Θε­ός α­πο­κα­λύ­πτεται, μπο­ρού­με να Τον γνω­ρί­σου­με! Και οι τρεις αυτές με­τα­φο­ρές χρη­σι­μο­ποιού­νται για να εκ­φρά­σουν την πε­ποί­θη­ση ό­τι δη­μιουρ­γη­θή­κα­με για να εί­μα­στε με τον Θε­ό και να μετάσχου­με της τριαδι­κής Του Βα­σι­λεί­ας[10]. Για το Γρη­γό­ριο, το σώ­μα θε­ώ­νε­ται, ό­ταν ο Λό­γος τού Θε­ού σαρ­κώ­νε­ται. Τα κα­τάλ­λη­λα για το Λό­γο έργα πραγματοποιούνται μέ­σω τού σώ­μα­τος. Η σάρ­κα θε­ώ­θη­κε με το να υ­πη­ρε­τεί τα έρ­γα τού Θε­ού, αφού η αν­θρώ­πι­νη φύ­ση τού Χρι­στού ή­ταν αναμάρτητη[11]. Η εν­σάρ­κω­ση ε­πι­τέ­λε­σε μια θέ­ω­ση της αν­θρώ­πι­νης φύ­σης, πνευ­μα­τική και φυ­σι­κή, και εί­ναι αυ­τή η θέ­ω­ση, που γί­νε­ται για τη σω­τη­ρί­α μας, διό­τι η εν­σάρ­κω­ση έ­πρε­πε να πε­ρι­λά­βει την α­ξί­ω­ση του Θε­ού για την αν­θρώ­πι­νη φύ­ση στη φυ­σι­κή και την πνευ­μα­τι­κή της ο­λό­τη­τα. Η θέ­ω­ση της αν­θρώ­πι­νης φύ­σης τού Χρι­στού δεν συνιστά ε­ξα­φά­νι­ση της ο­ντό­τη­τάς του ή ο­λι­κή α­πορ­ρό­φη­ση α­πό την α­νώ­τε­ρη φύ­ση ή, α­κό­μα, έ­να εί­δος με­τα­φυ­σι­κής ε­πι­βε­βαί­ω­σης. Κα­νέ­να στοι­χεί­ο της αν­θρώ­πι­νης φύ­σης τού Χρι­στού δεν μπο­ρεί να αντι­τα­χθεί στο Θεί­ο, κα­θώς η φύση αυτή ως ο­λό­τη­τα εί­ναι θε­ο­ποι­η­μέ­νη. Ο Χρι­στός έχει δυο  τέ­λειες φύ­σεις. Έ­χει πνεύ­μα και σάρ­κα. Το Θεί­ον θε­ο­ποί­η­σε και το αν­θρώ­πι­νο θε­ο­ποι­ή­θη­κε. Κατά τον άγιο Γρηγόριο, το σώμα τού Χρι­στού έγι­νε Θεὸς «τῇ θε­ώ­σει»[12]. Σε αυ­τή την προοπτική και μό­νο μπο­ρεί να ει­πω­θεί ό­τι ο Γρη­γό­ριος γί­νε­ται υ­πέρ­μα­χος της άπο­ψης, που συνδέει τη σω­τη­ρί­α με την εν­σάρ­κω­ση[13].

Στην κατάσταση της θέωσης, όπως άλλωστε και σε όλα τα πνευματικά στάδια, συμμετέχει ο όλος άνθρωπος. Η θέ­ω­ση ως μια α­ντα­νά­κλα­ση του Θείου Αρ­χέ­τυ­που δεν α­πο­τε­λεί μό­νο έ­να νο­η­τι­κό φαι­νό­με­νο. Η ε­να­σχό­λη­σή μας και η πο­ρεί­α μας προς τη θέ­ω­ση, δεν υ­φί­στα­ται χωρίς την  ψυ­χο­σω­μα­τι­κή μας υ­πό­στα­ση: «Ολό­κλη­ρη η ύ­παρ­ξη υ­γιαί­νει, ό­ταν οι έ­ξεις και οι λει­τουρ­γί­ες εί­ναι θε­ο­ει­δείς. Τό­τε η κα­τά­στα­ση εί­ναι ή τεί­νει α­νά­λο­γα με το στά­διο της τε­λεί­ω­σης, να γί­νει φυ­σιο­λο­γι­κή. Δεν α­παι­τεί­ται κα­μιά δρα­πέ­τευ­ση του νου α­πό τη φυλα­κή του σώ­μα­τος. Η υ­περ νουν γνώ­ση και κα­τά­στα­ση δεν εί­ναι έκ­στα­ση αλ­λά φωτι­σμός και κα­τά φύ­ση ευ­στά­θεια αυ­τής της φυ­σιο­λο­γί­ας»[14].

Τέλος, η θέ­ω­ση για το Γρη­γό­ριο συνιστά μια δυναμική πο­ρεί­α, μια διαρ­κή και α­διά­λει­πτη α­νά­πτυ­ξη, και ό­χι έ­να στατικό ή τετελεσμένο γε­γο­νός. Η θέ­ω­ση εί­ναι πε­ρι­γρα­φι­κή μιας αν­θρώ­πι­νης κα­τά­στα­σης, αλ­λά μιας κα­τά­στα­σης, που προ­κα­λεί πα­ρο­δι­κές ο­ριο­θε­τή­σεις. Δεν υ­πάρ­χει κα­νέ­να «νῦν» στη σύλ­λη­ψη της Γρηγοριανής θέ­ω­σης, κα­θώς, ως πο­ρεί­α α­νά­πτυ­ξης, ει­σά­γε­ται στο πα­ρελ­θόν, τε­λειο­ποιεί­ται στο μέλ­λον και δια­μορ­φώ­νε­ται τόσο α­πό το πα­ρελ­θόν όσο και α­πό το μέλ­λον μέσα στο πα­ρόν. Για το λό­γο αυ­τό, η θέ­ω­ση δεν μπο­ρεί να ο­ρι­σθεί ως το α­κρι­βές ι­σο­δύ­να­μο της σω­τη­ρί­ας· η πρώ­τη έ­χει τις ρί­ζες της στο δη­μιουρ­γι­κό πα­ρελ­θόν, ενώ η δεύ­τε­ρη στο α­να­δη­μιουρ­γη­μέ­νο πα­ρελ­θόν. Έτσι, η θέωση εκλαμβάνεται ως η αν­θρώ­πι­νη α­ντα­πό­κρι­ση και μετοχή «κατὰ Χά­ριν» στη Θεί­α Ε­ναν­θρώ­πη­ση. Μάλιστα δέ, μέσα στη σκέψη τού Γρη­γο­ρί­ου μπορούμε να δούμε στη θέωση την ύ­στα­τη ση­μα­σί­α και τον έ­σχα­το σκοπό τής πα­ρού­σας ζω­ής τού Χρι­στιανού, στον οποίο αυτή κα­τευ­θύ­νε­ται[15].

 


[1] Θεόφιλος Αντιοχείας

[2] Ειρηναίος

[3] Μέγας Αθανάσιος, Λόγος περί της ενανθρωπήσεως του Λόγου, και της δια σώματος προς ημάς επιφανείας αυτού P.G 25,96: «αὐτὸς γὰρ ἐνην­θρώ­πη­σε, ἵνα ἡμεῖς θε­ο­ποι­ηθῶμεν».

[4] H. A. Wolfson, The philosophy of the Church Fathers, Cambridge 1964, σ. 51-55.

[5] Ο.π., σ. 208.

[6] Georg Florofsky, Οι Α­να­τολι­κοί Πα­τέ­ρες τού 4ου αιώ­να, Θεσ­σα­λο­νί­κη 1991, σελ. 243 και εξ.

[7] Ο.π., σ. 69.

[8] Γεν. 3, 16: «Πλη­θύ­νων πλη­θυνῶ τὰς λύ­πας του καὶ τὸν στε­ναγ­μόν του, ἐν λύ­παις τέ­ξη τέ­κνα», Ψαλ­μ. 6, 2: «Ἐν ἱδρώ­τι τοῦ προ­σώ­που σου φαγῇ τὸν ἄρτον σου ἕως τοῦ ἀπο­στρέ­ψαι σε εἰς τὴν γῆν ἐξ ἧς ἐλή­φθης». Πρβλ. Γεν. 3, 19.

[9] π. Γ.  Φλο­ρόφ­σκυ,  Δη­μιουρ­γί­α και α­πο­λύ­τρω­ση , σ. 101, 102.

[10] Ο.π. σ.79

[11] Πρβλ. Edwar Caird, Die Entwickluhg der Theilogie ih der griechischen philosophie Max Niemeyer, Halle 1909.

[12] Γρηγορίου Νύσσης, Περί κατασκευής ανθρώπου, P.G 44 ,KA Ότι η ανάστασις ού τοσούτον εκ του κηρύγματος του γραφικού όσον εξ αυτής της ανάγκης των πραγμάτων ακολούθως ελπίζεται.

[13] F. D. Chadwick,  Early Christian through and the classical tradition, New York 1966, p. 92.

[14] Ν. Ματσούκα, Δογ­μα­τι­κή και Συμ­βο­λι­κή Θε­ο­λο­γί­α, τό­μος Β’, σ. 505.

[15] H. Chardwick, Early Christian Thought and the Classical Tradition, New York 1966, σ. 78.

 

Πηγή υλικού

Αικατερίνη Κ. Διαμαντοπούλου, Πλάτων και Καππαδόκες πατέρες. Περί σώματος: Συγκριτική θεώρηση, Αθήνα 2007

 

Επιλογή υλικού

Αικατερίνη Διαμαντοπούλου, Υπεύθυνη υλικού των Ιστοχώρων του Πατριαρχείου Ιεροσολύμων



Print-icon 




Πνευματικά δικαιώματα 2009-2013 © «Ρωμηοσύνη»
Επιτρέπεται η αναπαραγωγή του υλικού του ιστοχώρου με προϋπόθεση την αναφορά στην πηγή: «Ρωμηοσύνη» www.romiosini.org.gr

:: Πατριαρχείο Ιεροσολύμων :: Ειδήσεις εκ του Πατριαρχείου Ἱεροσολύμων :: Σχετικά :: Τελευταία νέα :: Τρέχοντα Προγράμματα :: Ιστορικό Αρχείο της Μ.Κ.Ο. "Ρωμηοσύνη" ::


Login-iconLogin  ForgottenPassword-iconΥπενθύμιση κωδικού 

Αυτή τη στιγμή διαβάζουν την ιστοσελίδα μας 59 επισκέπτες.